Hoe horror ons helpt onze angsten onder ogen te komen
Horror, bovennatuurlijke thrillers en psychologische thrillers zijn populairder dan ooit. Men erkent tegenwoordig de diepere lagen die de genres met zich meebrengen. De genres omvatten universele thema’s die verder reiken dan ‘monsters’ en ‘mensen bang maken’. Steeds meer is er aandacht voor de menselijke laag in deze boeken, series en films, waardoor het publiek zich herkent in de strijd die de hoofdpersoon voert met ‘het monster’ dat vaak een synoniem is voor iets waar we allemaal mee worstelen: angst, depressie, trauma, verlies, pijn, schuld en schaamte. Misschien ligt het aan de staat waarin de wereld zich verkeert. Misschien zijn de diepere lagen lange tijd niet gezien. In dit blog verken ik wat horror / thriller zo goed en populair maakt – dat werd ook hoog tijd alszijnde groot fan én schrijver van de genres.
Horror is meer dan monsters en bloed
Wanneer mensen aan horror denken, zien ze vaak bloederige scènes, schrikmomenten en bovennatuurlijke wezens voor zich. Maar de beste horrorverhalen gaan zelden over monsters. Ze gaan over mensen.
- Over verlies.
- Over verdriet en pijn.
- Over schuld.
- Over trauma.
- Over de angst om jezelf kwijt te raken.
Juist daarom spreken klassieke schrijvers van de horror-roman als Stephen King zoveel lezers aan. Achter de bovennatuurlijke elementen schuilt altijd een menselijk verhaal. De echte dreiging komt niet alleen van wat zich buiten de hoofdpersoon bevindt, maar vooral van wat zich vanbinnen afspeelt. De twijfel aan de realiteit en zichzelf, twijfel aan de ander, verraad door vrienden, familie of partners, manipulatie, zonden en trauma’s die diep begraven lagen en nu de weg naar boven vinden…
Een goede horror-roman laat ons niet alleen schrikken. Ze houdt ons een spiegel voor. En dat is precies wat mijn boek Onderhuids™ doet:
- Het tikt de diepere lagen van (existentiële) angst aan
- Het gaat over onverwerkt trauma en geestesziekten die generaties worden doorgegeven
- Over het doorbreken van (familie)-patronen
- Het bevat een boodschap op de menselijke laag van het boek
Waarom we de thrill opzoeken
Op het eerste gezicht lijkt het vreemd dat miljoenen mensen graag een thriller of horrorverhaal lezen. Waarom zouden we vrijwillig spanning opzoeken? Het antwoord is verrassend eenvoudig. Fictie geeft ons een veilige plek om onze grootste angsten te onderzoeken.
In het dagelijks leven proberen we pijn, verdriet en onzekerheid vaak te vermijden. We leiden onszelf af, stoppen emoties weg of hopen dat moeilijke herinneringen vanzelf vervagen. In verhalen kunnen we die emoties wél toelaten. We weten dat we het boek uiteindelijk dicht kunnen slaan, maar tijdens het lezen mogen we voelen wat we normaal liever uit de weg gaan.
Daardoor kan horror iets heel bijzonders doen: ze laat ons oefenen met angst. Niet omdat angst prettig is, maar omdat we ontdekken dat we erdoorheen kunnen bewegen. Door onszelf te confronteren met onze angsten, kunnen we ze leren te omarmen. En laat dat nou precies één van de boodschappen uit mijn boek zijn.
De engste monsters wonen in onszelf
Veel moderne horror draait niet meer om vampiers of zombies. De meest beklemmende verhalen laten zien hoe trauma, schuldgevoel en onverwerkte emoties langzaam bezit nemen van iemands leven. Dat maakt een horror-roman of psychologische thriller zo krachtig. De lezer blijft voortdurend twijfelen. Is het monster echt? Of is het een uiting van een beschadigde geest?
Juist die onzekerheid zorgt voor spanning. Want zolang we geen antwoord hebben, blijven beide mogelijkheden bestaan. En misschien herkennen we daar ook iets van onszelf in. Iedereen draagt herinneringen met zich mee die liever vergeten worden. Iedereen kent momenten waarop verdriet, angst of schaamte onverwacht weer boven komen drijven. Niet omdat we zwak zijn. Maar omdat (onverwerkte) ervaringen zich niet zomaar laten wegstoppen.
Dat is precies waarom ik horror en psychologische thriller schrijf. Deels om mijn eigen, innerlijke demonen een plekje te geven. Deels om ze samen met jou – lieve lezer – te verkennen en omarmen. Ik hoop dat mijn boeken voor jou een veilige plek vormen om naast even aan de buitenwereld te ontsnappen, je eigen binnenwereld in de armen te sluiten.
Ontsnappen aan generationeel trauma
Misschien is dat wel een van de grootste vragen die een goede thriller of horror stelt. Zijn we gedoemd dezelfde fouten te maken als onze ouders? Of kunnen we patronen doorbreken?
Steeds meer onderzoek laat zien dat trauma zich binnen families kan herhalen. Niet omdat pijn letterlijk wordt doorgegeven als een vloek, maar omdat gedrag, overtuigingen en manieren van omgaan met emoties vaak van generatie op generatie worden overgenomen. Kinderen leren niet alleen van wat hun ouders zeggen. Ze leren vooral van wat hun ouders doen.
- Wie opgroeit in een omgeving waarin emoties worden weggestopt, leert vaak hetzelfde te doen. Een emotie die vaak boven water komt: boosheid. Vanuit de behoefte: zie mij, hoor mij, erken mij – want aan die behoefte werd thuis niet voldaan. Het personage in een boek: wordt buiten proportioneel boos op ogenschijnlijk kleine dingen / heeft controle-dwang / houdt mensen op afstand of heeft hechtingsproblemen.
- Wie opgroeit in een emotioneel en / of fysiek onveilig thuis, heeft een zenuwstelsel dat altijd aan staat. Emotie: bang. Behoefte: ben ik hier veilig? Een personage in een boek: scant altijd op de nooduitgang / slaapt licht / heeft moeite met vertrouwen / obsessief in denkpatronen (overdenken) / please-gedrag.
- Waar er altijd kritiek kwam, ontstaat een patroon van zich nooit goed genoeg voelen, wat zich bijvoorbeeld uit in (extreem) perfectionisme. Emotie: bang. Behoefte: validatie van anderen (en zichzelf). Personage in een boek: perfectionisme / imposter-syndrome / legt de lat te hoog / gevaar voor burn-out / ervaart alles wat minder goed gaat als persoonlijk falen.
Zo zijn er nog tal van voorbeelden die ik zou kunnen geven als ex-social-worker. Overigens betekent niet dat je het één of het ander moet ervaren of dat er altijd dezelfde ‘oorzaak’ aan vast zit. Het zijn slechts causale voorbeelden die ik vaak in de praktijk ben tegengekomen en (helaas) zelf ook ervaar [al ben ik zelf een grote mix van al het bovengenoemde – oeps].
Een gesloten hart
Een van de meest terugkerende thema’s binnen psychologische horror / thriller is isolatie. Hoofdpersonen trekken zich terug. Ze vertrouwen niemand meer (ook zichzelf niet). Ze denken dat ze zichzelf en anderen beschermen door afstand te houden. Maar juist daardoor worden ze steeds eenzamer. Dat maakt hen kwetsbaar. Niet alleen voor het monster in het verhaal, maar ook voor hun eigen gedachten. Misschien is dat wel de grootste les die veel horrorverhalen ons leren.
Heling begint vaak niet met vechten. Maar met:
- met verbinding,
- met eerlijk durven zijn,
- met hulp durven vragen,
- met iemand toelaten achter de muren die je jarenlang hebt opgebouwd.
Als iemand met diverse trauma’s op het gebied van vertrouwen: dat vraagt moed. Soms zelfs meer moed dan het verslaan van welk monster dan ook. En ook dat stukje zit verweven in mijn boek Onderhuids™.
Hoop in horror
In de beste horror en thriller-verhalen zit hoop verscholen. Hell – misschien wel in alle verhalen op de wereld. Ik denk even aan mijn favoriete verhaal ooit geschreven: The Lord of the Rings™. Hier een quote uit de verfilming van The Two Towers™
How could the world go back to the way it was when so much bad had happened? But in the end, it’s only a passing thing, this shadow. Even darkness must pass. A new day will come. And when the sun shines, it will shine out the clearer.
Deze passage gaf me altijd zo veel hoop. Hoop dat het wat er op dat moment ook speelde, het weer voorbij zou gaan. En God wat ben ik die hoop vaak verloren. Maar verhalen zoals LotR herinneren je eraan dat elke regenwolk weer verdwijnt, omdat de aarde niet kan bestaan zonder zowel storm als zonnestralen.
Zo verwerk ik deze hoop ook mijn psychologische thriller. De schaduw is er niet voor niets, en niet voor altijd. Niet als je het duister omarmt en het licht binnenin jezelf laat schijnen.